Boris van der Ham

Gaddafi is dood. Vele tientallen jaren was hij dictator van Libië. Hij is waarschijnlijk overleden aan de gevolgen van verwondingen na een schietpartij. Het lukt nu dus niet meer om Gaddafi voor een rechter te brengen. Is dat erg? Op de conservatieve website 'Dagelijkse Standaard' (zie screenshot) las ik: "Het wachten is nu op de lefties die, net als bij Osama, gaan huilen over een eerlijk proces enzo." Ik vind dat een domme reactie. Sinds wanneer is pleiten voor de rechtsstaat een 'linkse hobby'?

Allereerst: Er is weinig reden tot medelijden met Gaddafi. Hij onderdrukte zijn bevolking en liet niet na om tegenstanders met harde hand uit de weg te ruimen. Je zou dus kunnen zeggen: Hij verdiende het om op deze manier dood te gaan.

Toch heb ik altijd bij dit soort gebeurtenissen een bittere smaak in de mond. Natuurlijk, niemand zal rouwen om zo'n verschrikkelijke man. Maar het einde van deze man, is niet alleen een einde van zijn tijdperk, maar dient ook het begin van een nieuw, mooier tijdperk te zijn. En is zo'n gewelddadige dood, zonder proces, dan wel een goede start?

Aan het einde van de Koude Oorlog, bij het vallen van de oude communistische regimes in Oost-Europa zagen we in bijvoorbeeld Roemenie gelijksoortige beelden van de executie van het dictator-echtpaar Ceaucescu. Zij werden zonder 'eerlijk proces' ter dood veroordeeld. Misschien was het hun verdiende loon, maar het feit dat de nieuwe periode van 'vrijheid en democratie' zo 'oneerlijk' begon, heeft nog tot op de dag vandaag z'n weerslag. Nog steeds loopt in dit land 'het recht' niet zoals het moet lopen.

En wat willen we nou graag in de Arabische wereld zien? Nou, wat mij betreft: vrijheid van meningsuiting, democratie, respect voor minderheden en voor elkaars vrijheden, etc.. kortom: een rechtsstaat. En wat willen we er liever niet zien? Nou, wat mij betreft geen strengislamitische theocratie, chaos en nieuwe onderdrukking. Het feit dat bij het levenloze lichaam van Gaddafi allerhande agressieve religieuze teksten werden uitgebraakt en mensen tegen het lichaam stonden aan te schoppen, doet mij dus al huiveren. Niet vanwege medelijden met Gaddafi -integendeel- maar uit vrees voor de toekomst.

Als je na zo'n dictatuur een beschaafde samenleving wilt opbouwen, moet je bij punt 0 beginnen. Het was mooi geweest als Gaddafi een proces had gekregen waar alle misdaden een voor een voorbij hadden kunnen komen. Daarna hadden rechters hem een verdiende straf kunnen geven. Intussen had het proces kunnen helpen om het debat in het land op gang te brengen. Woede te kanaliseren. En te laten zien dat het nieuwe Libië het 'beter' doet dat onder Gaddafi.

Het verbaast me daarom dat op een site als de Dagelijkse Standaard, die -vaak terecht- zo fel tegen Oosterse dictators, de sharia en religieusextremisme is, nu opeens de rechtsstaat neerzet als iets van 'lefties'. Of je nu rechts of rood bent, groen, liberaal of vrijzinnig: de rechtsstaat is van ons allemaal en verdient geen cultuurrelativisme. Is die rechtstaat nou juist niet dat wat we graag willen verdedigen?

Om de dood van Gaddafi treur ik geen moment, maar laten we hopen dat dit niet leidt tot een aftocht naar een dieper tranendal.