Boris van der Ham

Voor Serious Request van 3FM heb je een boek met historische toespraken geveild – door jou gesigneerd. Wat bracht dat op?

'800-zoveel euro. Een prachtig bedrag, toch? Er hadden aardig wat mensen geboden.'

Waarom koopt iemand dat, denk je?

'Vooral voor de rondleiding in de Tweede Kamer, denk ik – dat hoorde er nog bij. En voor het goede doel, uiteraard.'

Misschien ook wel om Boris van der Ham te ontmoeten?

'Nou, dat kan ook gratis. Kijk maar in mijn agenda en je kunt me ontmoeten. Als ik ergens een praatje houd of aan een debat meedoe, vragen mensen vaak hoeveel dat kost. Ze zijn verbaasd als ik zeg: 'Niks.' Kamerleden worden al betaald.'

Hoe is 2011 voor jou begonnen?

'Met vrienden op de Nieuwmarkt in Amsterdam. Er werden van die Chinese atoombommen afgestoken. De afgelopen weken heb ik wetten zitten schrijven. Zoals de winkeltijden-wet die ik deze week indien; gemeenten moeten zelf kunnen kiezen of winkels op zondag open mogen. Veel muziek op mijn oren gehad, lekker hard.'

Muziek?

'Zo kan ik geconcentreerd werken. Sam Sparro's Black and Gold. Maar ook klassiek: ik heb de hele Matthäus-Passion gehoord. En Armin van Buuren.'

Noem je al die stijlen om zoveel mogelijk kiezers te paaien?

Hij lacht hard. 'Nee, ik ben gewoon een allesverslinder. Als er maar regelmaat in de melodie zit. Bach heeft regelmaat, dat is van een bijna wiskundige schoonheid – te vergelijken met goede techno, hoe vreemd dat ook mag klinken. Iets als Led Zeppelin is voor mij te chaotisch.'

Valt er politiek iets te halen dit jaar?

'Ik zie zeker kansen om het kabinetsbeleid bij te sturen. De afgelopen drie maanden heeft de PVV zich een ongrijpbare partner getoond voor VVD en CDA. Op kleine thema's – roken in cafés, 130 op de snelweg, een boerka-verbod – zijn ze het eens met elkaar. Maar uitgerekend op de belangrijkste onderwerpen zit de coalitie nogal met de PVV in haar maag. Met name over de economie en de sociale zekerheid denken ze anders: door de PVV kunnen ze de AOW amper hervormen, en ze komen al helemaal niet aan de WW en het ontslagrecht. Aan de woningmarkt doen ze ook niets. Als de hypotheekrente-aftrek niet verstandig wordt hervormd, lopen we het risico dat de huizenmarkt opnieuw instort. Tot 2 maart (de Statenverkiezingen, red.) willen ze de schijn ophouden dat het goed zit, maar het gaat een keer op die verschillen stuk lopen.'

Jij gaat lekker dwars doen?

'Een beetje pesten en uitlachen is natuurlijk hartstikke leuk voor even. Maar daar kom je geen steek verder mee, en Nederland kan zich dat soort gezelschapspelletjes niet permitteren. Onze economische concurentie is afhankelijk van kennis en onderwijs, maar we zakken hard af op de lijst van sterke Kenniseconomien. En wat doet dit Kabinet:? Ze bezuinigen fors op onderwijs! Op studenten, op leraren, op leerlingen die extra zorg nodig hebben.'

Je hebt wel weer een jaar in de oppositie voor de boeg. Is dat zo langzamerhand niet wat demotiverend?

'We hadden graag in de coalitie gezeten, maar goed, je moet de oppositie goed benutten. Dat kan ook. Goed oppositie voeren is wat mij betreft: voorstellen presenteren waartegen de coalitie moeilijk nee kan zeggen. Goed doorttimmerde eigen wetten presenteren. Of het nou de winkeltijdenwet is, de woningmarkt of de vrijheid van meningsuiting is. Beter dan alleen maar 'tegen, tegen, tegen' zeggen, zoals sommige oppositiepartijen.'

Het kabinet maakt tot nu toe een doortastende, daadkrachtige indruk, hoor ik van iedereen. Vind jij dat ook?

'Als je het over de taal hebt: ja, dan klopt het. Rutte is een premier die je kunt verstaan. Dat is na Balkenende een verademing. Maar de onderwerpen... klein bier: En nu gaan we 130 rijden op de snelweg! We verbieden de boerka!'

Dat vind ik te makkelijk. Ze nemen ook maatregelen.

'Wat doen ze dan effectief, behalve een stevige toon aanslaan?'

Bijvoorbeeld winkeliers de vrijheid geven terug te slaan. De politie meer achter criminelen aan sturen.

Alsof iemand tegen zelfverdediging is! Alsof de politie niet achter boeven aan zat! Wij zeggen al jaren dat we moeten investeren in meer politie, en dat we criminele jochies in de kraag moeten grijpen. Niemand is daartegen. '

Toch heeft Nederland het idee dat deze regering eindelijk de daad bij het woord voegt. Hoe verklaar je dat? '

Het is vooral Red Bull-taal. Tromgeroffel.'

Misschien moet jij dan ook wat meer op die trom slaan.

'Mensen zijn niet voor de gek te houden.'

Blijkbaar wel, want electoraal heeft het effect. De populisten winnen.

'Mensen zullen erváren dat het tromgeroffel is. Het kabinet beloofde 3000 extra agenten, en dat blijkt nu al gebakken lucht te zijn. Nog een voorbeeld: al jaren roep ik dat je de drugsmaffia moet bestrijden, onder meer door de coffeeshops legaal te bevoorraden. Pas was er een onderzoekscommissie die tot dezelfde conclusie kwam. Wat zegt nu (minister vanVeiligheid) Opstelten? We voeren de wietpas in! Dat klinkt stoer, maar iedereen die er verstand van heeft, zegt dat het niet werkt; de criminaliteit gaat ondergronds en woekert voort. Laten we problemen vooral hard aanpakken, maar op een manier die werkt.'

Je plaatst wekelijks een video-column op vrijzinnig.com en youtube, over vrijheid en vrijzinnigheid. Je sluit af met: 'Ik wens u een vrijzinnige week.' Wat is dat?

'De vorm van die column is een beetje met een knipoog, maar de inhoud is serieus. Veel vrijheden, en het vrije denken, liggen onder vuur. Uit onzekerheid grijpen mensen uit gewoonte naar traditionele, collectieve afspraken: streng-religieuze waarden, of een ouderwetse politieke kijk op de samenleving. Vrijzinnigheid is voor mij: los komen van ingesleten opvattingen. Zelf nadenken. Nieuwsgierig zijn, het vrije debat zoeken. Vrij zijn het leven te leiden dat je zelf wilt – uiteraard zonder andere mensen schade aan te doen met jouw keuzes.'

Nederland zit in een behoudende, conservatieve kramp? '

Dat vind ik wel. Je ziet vaker de reflex dat wat nieuw is, meteen wordt afgehouden. Wetenschappelijke uitvindingen, internationale samenwerking, De vrijheid van meningsuiting die regelmatig onder vuur ligt. Je ziet het in het integratiedebat, aan beide kanten. Lesbiennes die worden uitgescholden als ze hand in hand over straat lopen.. Maar ook mensen die verantwoordlijk worden gehouden voor iedere geloofdgenoot die zich misdraagt. Met die video-columns bepleit ik dat een echt-liberale levenshouding ook, beter houvast geeft.'

Wat vind je in dit verband van de bezuinigingen op kunst en cultuur?

'Daar wordt een derde deel uit gesloopt – zoveel dat het naar kwaadaardigheid neigt. Je kunt... móet bezuinigen op cultuur. Door het efficiënter te organiseren, de middelmaat eruit te halen, maar zorg op zijn minst dat je dingen overeind houdt die Nederland bijzonder maken. In vergelijking met andere landen deden we het al voor een appel en een ei.'

Cultureel Nederland lijkt dat vooral de PVV kwalijk te nemen. PVV-Kamerlid Martin Bosma schreef vorige week in een open brief dat de PVV helemaal niet tegen kunst is... '...

'..alleen tegen subsidie op kunst. Juist. Niet bepaald consequent. De gemiddelde acteur verdient minder dan het minimumloon, maar zij gebruiken formuleringen als 'subsidie-infuus'.'

Over formuleringen gesproken: op 10 december schreef jij in NRC Handelsblad: 'VVD en CDA heulen met de populistische gedachte dat kunst en cultuur elitair en peperduur zijn.' Door het woord 'heulen' te gebruiken, geef je het een kwalijke context mee.

'Ik vind heulen een correct woord.'

Heulen heeft in de Nederlandse geschiedenis een kwalijke bijklank, toch?

‘Die link vind ik wel wat vergezocht van je. Maar ik vind het niettemin slecht beleid. Ze reageerden er nogal kribbig op, waaruit ik opmaak dat ze weten dat het zo is. Een derde eruit slopen, dat doen ze nergens anders.'

Ben jij nog lerende als politicus?

'Zeer. Ik leer elke dag bij, van allerlei mensen die ik ontmoet. Ik kan ook nog altijd scherper worden in het debat De kern waarom ik in de politiek zit is om mensen in staat te stellen het beste uit zichzelf te halen. Het klinkt als een tegeltjeswijsheid, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe zorg je dat jongeren met hele grote problemen weer op het juiste pad komen? Goed onderwijs is voor mij de basis. Maar in Slotervaart heb je een andere aanpak nodig dan op het platteland, waar de dorpen leeglopen. Vrijheid is geen gemakkelijk ideaal.'

Wiki-Boris

Boris van der Ham is afgestudeerd acteur aan de gerenommeerde Toneelacademie in Maastricht. Sinds 2002 is hij Tweede Kamerlid namens D66. Hij woont samen in Amsterdam. In een van zijn video-columns riep hij Wikileaks op terughoudend om te springen met 'persoonlijke roddels'. Waar bemoeit hij zich mee? vroeg Nieuwe Revu. 'Nouja! Het was juist een lofzang op wikileaks. Heel goed dat machtsmisbruik van overheden wordt blootgelegd. Die roddels en grapjes van diplomaten over Sarkozy enzo, vond ik inderdaad niet zo interessant. Pesterig zei ik dat dit soort roddels verspreiden ook een beetje machtsmisbruik is.”

Fotografie Paul Levitton